gototop

Yasalar

PDFYazdıre-Posta

Cumhuriyetin ilk yıllarında gözlenen yasal değişiklikler sonrasında özellikle de 1930 yıllarda kültürel olarak eski eserler ve tarihi varlıklara verilen önem artmıştır. Özellikle Atatürk’ün 19.2.1931 tarihinde Konya’ya yaptığı bir gezisinde gördüğü tarihi eserlerin korunması ve restorasyonu hakkında direktifler vermesi sonrasındaki dönemde kültürel ve tarihsel koruma eylemi Cumhuriyetin ana hedeflerinden biri konumuna girmiştir.

Her kimin mülkiyetinde veya idaresinde olursa olsun, taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve bunların her türlü denetimini yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve valiliklere yaptırmak Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir (2863\10-1)[1]. Kültür ve Turizm Bakanlığı genel hatları ile koruma uygulamaları için temel teşkil eden kanunları ve mekanizmaları oluşturmaktadır.

Yurt içinde bulunan korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili hizmetlerin bilimsel esaslara göre yürütülmesini sağlamak üzere, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı KTVKYK ile bakanlıkça belirlenecek bölgelerde “Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları” kurulmuştur (2863\51).[2]

Koruma uygulamaları konusunda çalışma usul ve esasları kanunla belirtilen bir diğer önemli kuruluş Vakıflar Genel Müdürlüğü’dür. Vakıflar, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan “özel tüzel kişiliğe”[3] sahip mal topluluklarıdır.[4] “Mazbut vakıflar”[5] Vakıflar Genel Müdürlüğünce (VGM) yönetilir ve temsil edilir. [6]

Vakıflar Genel Müdürlüğü, kendisine verilen görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş ve kamu tüzel kişiliğine haiz Başbakanlığa bağlı bir kuruluştur. Başbakan, Genel Müdürlüğün yönetimi ile ilgili yetkilerini gerekli gördüğü takdirde görevlendireceği Devlet Bakanı vasıtasıyla kullanabilmektedir. Vakıflar Genel Müdürlüğü, merkez ve taşra teşkilâtından oluşmakta ve merkezi Ankara'da bulunmaktadır.[7]

Vakıflar Genel Müdürlüğünün (VGM) idaresinde veya denetiminde bulunan mazbut ve mülhak vakıflara ait taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile birlikte gerçek ve tüzel kişilerin mülkiyetinde bulunan cami, türbe, kervansaray, medrese, han, hamam, mescit, zaviye, mevlevihane, çeşme ve benzeri kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi de, VGM tarafından yürütülmektedir. (2863\10-4).[8]

2004 yılında yapılan son yasal düzenlemelerle Kültürel varlıkların yerel bazda korunması hedefine yönelik olarak yerel yönetim örgütlerinin yetkileri artırılmıştır.

Belediyeler öncelikle 5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre; hemşehriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve kültürel değerlerin korunması konusunda gerekli çalışmaları yapmaktadır(5393\13-b). [9] Belediyeler, 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 10, 11 ve 57 nci maddelerine dayanılarak  hazırlanmış olan 11.06.2005 tarih 25842 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Koruma, Uygulama ve Denetim Büroları, Proje Büroları İle Eğitim Birimlerinin Kuruluş, İzin, Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik” çerçevesince, Bakanlıkça izin verilen belediyeler bünyesinde bu Yönetmelik kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarıyla ilgili işlemleri ve uygulamaları yürütmek ve denetimlerini yapmak amacıyla koruma, uygulama ve denetim büroları (KUDEB) kurmaktadırlar.

İl Özel İdarelerinin görevleri arasında belediye sınırları dışında olmak koşulu ile imar, kültür ve turizme yönelik (5197/6-b) [10]hususlar da yer almaktadır. İdare 2863 sayılı KTVK Kanunu uyarınca bünyelerinde Koruma, uygulama ve denetim bürosu da bulundurmaktadır.

Korumayla ilgili kurumların çalışma esaslarını ve yöntemlerini yasal bir zemine oturtmak amacıyla da devletimiz tarafından yasalar oluşturulmuştur.

Yukarıda belirtilen kurumları görevli kılan veya yetkilendiren başlıca kanunlar sitemizde yer almaktadır.



[1] 2863 Sayılı ‘’Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’’, Kabul Tarihi: 21.07.1983. (3386, 4629 ve 5226 sayılı kanunlarla değişik, Madde:10-1

[2] (2863 Sayılı ‘’Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’’, Kabul Tarihi: 21.07.1983. (3386, 4629 ve 5226 sayılı kanunlarla değişik, Madde:51).

[3] Vakıflar Kanunu Madde: 4 (20.02.2008 tarih ve 5737 sayılı)

[4] Türk Medenî Kanunu Madde: 101 (22.11.2001 tarih ve 4721 sayı)

[5] Vakıflar Kanunu (20.02.2008 tarih ve 5737 sayılı) Madde:1’e göre, VGM tarafından yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar ile mülga ‘’Türk Kanunu Medenisinin’’ (17.02.1926 tarih 743 sayılı) yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve Mülga Vakıflar Kanunu (1935 tarih ve 2762 sayılı) gereğince Vakıflar Genel Müdürlüğünce yönetilen vakıflardır. Söz konusu atıfta bulunulan bu mülga yasaların özüne inildiğinde mazbut vakıfların vakfiyesi gereği yönetecek kişi kalmadığından veya hayri hizmetlerini gerçekleştirmesi fiilen ve hukuken imkânsız hale geldiğinden Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yaşatılan, yönetilen, temsil edilen vakıflar oldukları görülmektedir. 2008 rakamlarına göre sayıları 42.550 adettir.

Diğer vakıflar:

Mülhak Vakıflar: Cumhuriyet öncesi kurulmuş ve vakfedenin soyundan gelenler tarafından yönetilmesi şart edilen vakıflardır. Günümüzde 300 adet mülhak vakıf bulunmaktadır.

Cemaat Vakıflar: mensupları Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan Türkiye’deki gayrimüslim cemaatlere ait vakıflardır. 1936 yılında; düzenledikleri beyannameler ile Vakıflar Genel Müdürlüğündeki kütüğe tescil ve kayıtları yapılmıştır. Bu vakıflar 161 adettir. Türk Medeni Kanununa göre belli bir cemaati desteklemek amacıyla vakıf kurulması artık mümkün olmadığından; yeni cemaat vakfı kurulması hukuken mümkün değildir.

Yeni Vakıflar: Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir gayeye özgülemeleriyle kurulan vakıflardır. 4.450 adettir.

[6] Vakıflar Kanunu Madde: 6 (20.02.2008 tarih ve 5737 sayılı)

[7] Vakıflar Kanunu Madde: 35 (20.02.2008 tarih ve 5737 sayılı)

[8] 2863 Sayılı ‘’Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’’, Kabul Tarihi: 21.07.1983. (3386, 4629 ve 5226 sayılı kanunlarla değişik, Madde:10-4.

[9] 5393 Sayılı ‘’Belediye Kanunu’’, Kabul Tarihi: 03.07.2005, Madde:13-b).

[10] 5197 Sayılı ‘’İl Özel İdaresi Kanunu’’, Kabul Tarihi:24.06.2004, Madde:6-b)